Jan Smelik over zorgzame gemeenschappen

Een andere manier van denken over zorg: van professionele zorg naar gemeenschapszorg. Een belangrijke verandering volgens Jan Smelik die dinsdag een inspirerende lezing gaf bij De Wulverhorst. ,,Wat begon als vrijwilligerswerk, is flink uit de hand gelopen.”

In een goedgevulde zaal vertelde Jan over zijn persoonlijke reis en de totstandkoming van de Coöperatie Austerlitz Zorgt. Smelik, basisarts en al ruim dertig jaar actief als zorgadviseur, is oprichter en voorzitter van de Coöperatie Austerlitz Zorgt. Daarnaast is hij algemeen coördinator van Nederland Zorgt Voor Elkaar en lid van de Kwaliteitsraad van het Zorginstituut. Hij combineert inzicht in de systeemwereld van de zorg met een sterke focus op de leefwereld van inwoners.

In zijn lezing stond het ‘zorgzame dorp Austerlitz’ centraal. In 2012 werd in dit kleine dorp op de Utrechtse Heuvelrug een coöperatie opgericht met een helder doel: Iedereen kan in het dorp blijven wonen, ongeacht zijn leeftijd of hulpvraag. Het dorp regelt zelf de ondersteuning en zorg. ,,We wilden dat iedereen in Austerlitz oud kon worden zonder te hoeven verhuizen. Dat kan alleen als de voorzieningen dichtbij én van het dorp zelf zijn,” aldus Jan.

Dat idee kreeg al snel handen en voeten met de oprichting van een dorpsteam: een combinatie van vrijwilligers en professionals die samen de zorg en welzijn in het dorp organiseerden. ,,Dat was eigenlijk nog het makkelijke deel,” vertelt hij. ,,De echte uitdaging kwam later.”

Die uitdaging bleek vruchtbaar: na zes jaar realiseerde de coöperatie een wooncomplex met 25 zorgwoningen en 15 starterswoningen. Jong en oud wonen daar door elkaar, wat geleid heeft tot een natuurlijke en levendige zorgzame gemeenschap. Het is een voorbeeld hoe fysieke ruimte, sociale verbinding en wederzijdse betrokkenheid samenkomen.

Tijdens de lezing benadrukte Smelik het belang van zorgzame gemeenschappen – buurten waarin mensen naar elkaar omkijken. ,,Gemeenschapszorg vraagt om anders denken, doen en verantwoorden,” stelde hij. ,,Het begint met vertrouwen in wat mensen zelf kunnen organiseren, los van ingewikkelde regels en protocollen.”

De lezing liet zien dat echte verandering begint bij mensen die het anders willen doen. Zijn tip voor Oudewater is dan ook: ,,Ga gewoon aan de slag en loop niet vast in het maken van plannen. Formuleer een gezamenlijke droom, dat geeft houvast en een gedragen doel. Ga lerend vooruit.” Dat het kan, bewijst Austerlitz, waar een droom werkelijkheid werd dankzij betrokken burgers en lef van- en voor het dorp.